Menopoz, kadında âdetlerin kesilmesiyle gebe kalma olanağının da ortadan kalkması durumudur. Kadınlık hormonunun üretilemediği menopoz çağı, doğal bir evredir ve herhangi bir ciddi soruna yol açmaz. Ancak gençlikten itibaren dengeli beslenmeye ve hareketli yaşamaya dikkat etmeyen kadınlarda vücudun dengesinin bozulup bakımsız bırakılmasından kaynaklanan sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Genel olarak menopoz 40–55 yaşlarında başlar. Başlangıç yaşı büyük oranda bireyin kalıtsal özelliklerine dayanmakla beraber iyi beslenme ve sağlıklı yaşam, başlangıç zamanını ileri atabilmektedir. Cerrahi müdahaleyle yumurtalıkların alınması ya da radyoaktif ışınlar veya X ışınlarına maruz kalma sebebiyle de suni menopoz oluşabilir.
Menopozda Ne Olur?
Her kadın yumurtalıklarında belirli bir sayıda yumurta ile doğar. Menopoza kadar her ay bu yumurtalardan bir grubu olgun yumurta oluşumu için harekete geçer. Bu gruptan sadece biri olgun yumurtaya dönüşerek atılırken diğer geriye kalan yaklaşık 10–15 yumurta tahrip olur. Böylece her ay, yumurtalıklardan ortalama 10–15 yumurta kaybı yaşanır. Doğurganlık dönemi boyunca bu olay böyle devam ederken 35 yaşından sonra yumurtalıklarda hem yumurta sayısı iyice azalır hem de yumurtlama işlevinde aksamalar başlar. Menopoz öncesi dönemde ise yumurtlama işlevi giderek azalır. Bu azalma yumurtalık yaşlanmasının doğal bir sonucudur ve menopoz yaklaştıkça azalma hızı artar. Yumurtlamadaki bozukluklar âdet görmede aksaklıklara yol açar.
Yumurtlama işlevindeki sürekli azalma, iki âdet arası sürelerinde uzamaya ve düzensiz kanamalara yol açabilir. Âdet görme süreleri de değişir. Kanama çok az ya da çok fazla olabilir. Bazı kadınlarda ise bu süreç yaşanmadan aniden âdet kesilir.
Menopozda yumurtalıklarda östrojen üretimi durur. Fakat bir miktar erkeklik hormonu yapımı devam eder. Hipofiz bezi, böbrek üstü bezi ve tiroit bezlerinin hormonal etkinliklerinde de yeni düzenlemeler olur. Bunun nedeni de bütün bu bezlerin çalışmasının birbirlerine bağlı oluşudur. Bu doğal fizyolojik değişiklikler, birçok kadında hiçbir fiziksel, cinsel ya da ruhsal bozukluğa yol açmaz.
Menopoz Belirtileri
Ateş basması, terleme, sıkıntı hissi ve çabuk sinirlenme menopozun en sık görülen belirtileridir. Bu belirtiler genellikle menopozun başlamasından önce görülür ve iki üç yıl sürebilir. Cerrahi olarak yumurtalıkları alınan bir kadın da operasyonu izleyen bir hafta içinde bu belirtilerle karşılaşabilir.
Ateş basması genellikle göğsün yukarı bölümünde baş bölgesinden itibaren hafif bir sıcaklığın sezilmesiyle başlar. Daha sonra yüze, boyna ve bazen de bütün vücuda yayılır. Bu arada vücudunda iğnelenmeler duyduğunu söyleyen kadınlar da vardır. Ateş basması durumu geceleri ve uykudayken de görülebilir. Bu belirtiler, hormon değişiklikleri ile ilişkilidir.
Yaşlanmaktan korkma, yaşam biçiminin değişmesi, aile ilişkilerinin değişmesi (çocukların evden ayrılması vb.) gibi nedenlerle bazı belirtiler zamanından önce ortaya çıkabilir. Menopoz nedeniyle, dış görünümde alışılmadık değişikliklerin ortaya çıkması her zaman gerçekleşmez.
Neden Ateş Basar?
Östrojen hormonunun azalması, doğurganlık işlevini kontrol eden bezlerin hormonal etkinliklerinde değişikliklere yol açar. Östrojen salgısındaki azalma, merkezî sinir ve damar sistemi mekanizmasında düzensizliklere neden olur. Böylece menopozun özelliklerinden biri olan ateş basması ortaya çıkar.
Menopozun Etkileri
Vücut bakımına düşkün, dengeli beslenmeye özen gösteren, hareketli yaşam tarzı olan kadınlarda bu dönem ufak tefek değişikliklerle atlatılır. Ancak bazı kadınlarda çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkabilir.
• Östrojen azalmasının ilk belirtileri cinsel organlarda görülür. Büyük dudaklar zayıflar, küçük dudaklar ve klitoris büzülür.
• Vajina iç tabakası incelir ve vajinada kuruluk oluşur.
• Deri ve saçlar incelir.
• Göğüs dokuları değişerek gözenekli bir yapıya bürünür. Bunun sonucunda göğüsler esnekliğini ve canlılığını yitirir ve küçülür.
• Damar sertleşmesi görülme ihtimali artar. Damar duvarlarında yağ tabakasının birikmesi, dolaşım zayıflığına ve pıhtılaşmaya yol açar.
• Kemik yapımı ile ilgili bir hastalık olan osteoporoz ortaya çıkar. Menopozla birlikte kemik dokusunda kalsiyum kaybı sonucu kemikte zayıflama oluşur.
Kemiğin kırılma ihtimali artar. Bu bozukluk boy kısalığına ve ileri düzeylerinde ise kamburlaşmaya neden olabilir. Özellikle kalça kırıkları hayatı tehdit eden sorunlara yol açabilir.
*Âdetler kesildikten 1 yıl sonrasına kadar gebe kalınabilir.
Ne Yapmalı?
Menopozu doğal fizyolojik bir süreç olarak yaşayan, sorunla karşılaşmayan kadınların herhangi bir tedaviye ihtiyaçları yoktur. Şunları yapmaları yeterlidir:
• Düzenli spor yapmak
• Sağlıklı ve dengeli beslenmek
• Beslenmede özellikle balık, süt ve süt ürünlerine yer vermek
• Günde en az yarım saat güneşlenmek
• Yılda bir kez jinekolojik muayene yaptırmak
• Yılda bir kez meme muayenesi yaptırmak
Menopoz sürecinde değişik derecelerde sorunlarla karşılaşan kadınların ise yukarıda sayılan önerilere özel önem göstermeleri ve sorunun çeşidine göre tedavi görmeleri gerekir. Örneğin doktor denetiminde östrojen hormonu verilmesi, damar tıkanıklığını, kemik erimesini, ateş basmasını ve dış cinsiyet organlarında dokuların büzülüp incelmesini önler. Ancak bu tedaviye en fazla 2–3 yıl devam edilebilir. Daha uzun kullanımlarda özellikle meme ve rahim kanseri riski artar.
Kadınların bir kısmı bilgi eksikliği ve ön yargılar nedeni ile menopozdan korkarlar. Buna bağlı olarak orta yaşlılığa huzursuz ve kaygılı bir adımla girerler. Bu sebeple kadınların menopoz dönemiyle ilgili bilgi edinmeleri, bu bilgiler ışığında düşünce ve yargılarını gözden geçirmeleri gerekir.
Erken Menopoz
Bazen menopoz beklenenden erken bir zamanda başlayabilir. Bunun çeşitli nedenleri vardır:
• Röntgen ışınları vb. faktörlerin yumurtalıkları etkilemesi
• Yumurtalıkların alınması
• Yumurtalıkları tutan tümörler
• Kan hastalıkları, akciğer bozuklukları gibi rahatsızlıkların kişiyi zayıf düşürmesi
• Yoğun stres
• Genetik faktörler
Erken menopozda hastalarda baş ağrısı, ateş basması, terleme, uykusuzluk ve çabuk sinirlenme şikâyetleri görülür. Erken menopoz ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Bu yüzden düzenli doktor kontrolü gerekir.
Her kadın, özellikle menopoz döneminde, en az yılda bir kez sağlık denetiminden geçmelidir. Bu denetimler özellikle rahim kanseri ve meme kanseri, kalp ve damar hastalıkları, kemik erimesi ihtimalinin artması sebebiyle yapılır.
Geç Menopoz
55 yaşından sonra hâlâ âdet kanamalarının sürmesi durumu da geç menopoz olarak adlandırılır. Bu durum rahim kanseri görülme ihtimalini arttırır.
Geç menopozun nedenleri arasında yumurtalık tümörleri ilk sırayı almaktadır. Bazen kan hastalıkları, tiroit bezi bozuklukları ya da şeker hastalığı da geç menopoza sebep olabilmektedir. Nadiren kalıtsal da olabilir. Geç menopoz, nedenine göre tedavi edilir.
Menopozda Kanama
Âdet kesilmesinden bir yıl sonra görülen kanamalara menopoz sonrası kanamalar denir. Bu kanamalar, kesinlikle dikkate alınmalı ve nedeni araştırılmalıdır. Menopozdaki kadınlarda rahim kanserinin önemli bir belirtisi, menopoz sonrası kanamalardır. Bu sebeple menopoz sonrası kanama görenlerin mutlaka doktora başvurmaları gerekir. Kanamanın miktarı önemli değildir. Leke tarzında bir pembelik bile olsa tetkik edilmesi gerekir.
Kaynak: Şule BİLGİÇ SELMAN – Üreme Sağlığı ve Sağlıklı Annelik
