Borç yiyen kesesinden yer. Ama bazen borç almadan da birtakım ihtiyaçları karşılamak mümkün olamayabilir. Böyle bir durumda nasıl bir yol izlemeli ki alınan borç, daha sonra başımıza yeni sorunlar açmasın?
Borç ve Kredi İdaresi
Borç geri verilmek üzere alınan bir paradır. Birinden ya da bir kurumdan (banka, mikro kredi kurumu, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı vb.) borç alındığında borcu verenler bunun ödenmesini beklerler. Borcu veren, aileden ya da eş dosttan biri değilse çoğu kez borcun faiziyle beraber, geri ödenmesini talep edecektir. Bu yüzden akıllıca borçlanılmalı ve alınan borç olabildiğince verimli işlerde kullanılmalıdır.
Kredi Nedir?
Banka ya da benzeri mali kurumların verdiği borca kredi denir. Bu kurumlar verdikleri borçların belirli bir zaman içerisinde (vadede) ve belli koşullar altında (faiz, masraf, vergiler vb.) geri ödenmesini beklerler. Alınan krediler ödenmediği takdirde kanuni yaptırımlarla karşı karşıya kalınır. Krediyi alan kişinin mali durumu yani krediyi ödeyip ödeyemeyeceği krediyi veren kurumu doğrudan ilgilendirmez. Krediyi –yani borcu– veren kurum alacağını ne olursa olsun almaya çalışır. Kredi verdiği kişiye ileriki bir tarihte yeniden borç vermeyi kabul etmesi alacağını zamanında tahsil etmesine bağlıdır.
Neden Borç Alırız?
Birçok farklı nedenden borca ihtiyaç duyulabilir. Başlıcaları şunlardır:
• İş için gereken sermayeyi yani ticareti yapılan malları satın alabilecek parayı bulmak
• İş aletleri satın almak yani ticareti yapılan malları üretmek için gereken araç gereçlere sahip olmak
• Bir ev sahibi olmak
• Düğün, nişan, sünnet düğünü gibi sosyal harcamaları gerçekleştirmek
• Televizyon, buzdolabı, mobilya gibi tüketime yönelik ihtiyaçları karşılamak
• Tarımla uğraşanlar için hayvan, tohum, fidan gibi üretim ihtiyaçlarına yönelik malları satın almak
• Ani hastalık, kaza, sel gibi beklenmedik ya da acil durumlardaki ihtiyaçları gidermek
Borç Almanın Riskleri Nelerdir?
Borç her durumda bir risk içerir. Eğer alınan borç ya da kredi geri ödenemezse bunun olumsuz sonuçları olacaktır. Sağlam bir planlama bile alınan kredinin geri ödenmesini garanti altına alamayabilir. Akla gelemeyen birçok durum başa gelebilir. Örneğin;
• Sağlık ya da başka nedenlerden dolayı bir süreliğine bile olsa gelir kesilebilir.
• Yapılan iş anlaşmaları bozulabilir.
• Sel, yangın, vefat gibi sebeplerden hayat altüst olabilir.
Kısacası, kişi aldığı borcu ödeyemeyecek duruma düşebilir. Bu yüzden en azından sosyal ihtiyaçlara ve tüketime yönelik harcamaların borçla değil birikimlerle karşılanması akıllıca olur. Çünkü borç almak maddi ve manevi yönlerden çok maliyetli bir iş olabilir. Eğer alınan borç verimli bir alanda kullanılmazsa yani ileride gelir sağlayacak ya da geliri arttıracak bir alanda değerlendirilmezse borç sarmalına kolaylıkla düşülebilir. Borç sarmalı borcu borç alarak kapatmanın sonucunda düşülen bir girdaptır. Bu süreçte borçlar, ödemeyi imkânsız kılacak oranda artar. Borç aldığı dost ve akrabaları ile kişinin arası bozulur. Daha da önemlisi kişi kendine güvenini ve saygısını kaybeder.
Alternatif Kredi ve Destek Olanakları
Dar gelirli ve mesleki eğitim olanaklarından yeterince yararlanamamış aile bireyleri bu konuda ne kadar istekli olsalar da kendi imkânları çerçevesinde gelirlerini arttırmada başarılı olamayabilirler. Örneğin kurmak istedikleri iş için yeterli birikimleri olmayabilir, akraba, eş, dost ve çevrelerinden borç bulmakta ya da herhangi bir bankadan kredi almakta zorluk yaşayabilirler. Ancak bu durum içinden çıkılmaz bir sorun değildir. Baş edilemez bir dert hiç değildir. Kararlılık ve azim, hedef ve ihtiyaca uygun bir dış destekle birleştirilebilirse bu tıkanıklık rahatlıkla aşılabilir.
Bugün ülkemizde; kendi işini kurmak isteyen ancak bunun için yeterli sermayeye sahip olmayan ya da mesleki beceri anlamında herhangi bir eğitim almamış dar gelirli bireylere sermaye ve eğitim desteği veren azımsanmayacak sayıda kamu kurum ve kuruluşu ile sivil toplum kuruluşu (vakıflar, dernekler; sanayi, ticaret ve esnaf odaları, kooperatifler, birlikler vb.) bulunmaktadır.
Başlamak İçin Para Bulamayanlara Mikrokredi…
Mikrokredi küçük miktarlarda verilen kredi demektir. Bu kredilerin amacı, dar gelirli kişilerin küçük çaplı bir iş kurmaları veya var olan küçük işlerini geliştirmeleri için kaynak sağlamaktır. Bu krediler;
• bankadan kredi alacak teminatı olmayan,
• maaşlı ve sosyal güvenceli bir işte çalışma imkânına sahip olmayan,
• gelir getirecek bir iş fikri veya kurulu küçük bir işi olan kişilere kendi işlerini kurma imkânı sağlar.
Mikrokrediler çoğunlukla dayanışma gruplarına verilir. Bunun nedeni mikrokredi veren kurumların bankalardaki gibi gelir belgesi ya da kefil istemiyor olmasıdır. Bu kurumların tek güvencesi grup üyelerinin birbirlerinin borcuna kefil olmalarıdır. Grup üyelerinden biri kredisini ödemezse diğer üyeler o kişinin borcunu ödemekle yükümlüdürler. Her bir üye grubun tüm borcundan sorumludur.
Mikro krediler ile yapılan işler küçük çaplı işlerdir. Verilen krediler küçük bir başlangıç yapmak için gereken mal, malzeme veya makineyi alacak, örneğin küçük bir dükkân veya tezgâh kiralayacak veya el arabası satın alacak miktardadır.
Mikrokredi veren kurumlar ayakta kalıp kredi taleplerini karşılayabilmek için giderlerini de karşılar hâle gelmek zorundadırlar. Bu yüzden krediler faiz karşılığında verilir.
Mikrokrediyi Kim Veriyor?
Türkiye’de mikrokredi veren başlıca sivil toplum kuruluşları şunlardır:
• Türkiye Grameen Mikrofinans Programı: tgmp.net İnternet adresinden bilgi alabilirsiniz.
• Kadın Emeğini Güçlendirme Vakfı (KEDV): kedv.org.tr İnternet adresinden bilgi alabilirsiniz.
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları
Sosyal güvencesi olmayan, sosyal yardıma ihtiyacı olan ve iş kurmak isteyen kişiler Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğüne bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDV) başvurabilirler. SYDV Türkiye çapında 1002 il ve ilçede, her ilde vali ve her ilçede kaymakam başkanlığında faaliyet göstermektedir. Sosyal güvencesi olmayan vatandaşlara aşağıda belirtilen iki alanda destek sağlamaktadır:
• Sosyal yardım programları
• Proje destek programları
Yaşanılan bölgede yer alan SYDV aracılığıyla vatandaşların doğrudan başvurabilecekleri yardım ve destek programları şunlardır:
Sosyal Yardım Programları
• Aile Yardımları
• Eğitim Yardımları
• Yaşlı ve Engellilere Yönelik Yardımlar
• Özel Amaçlı Yardımlar
• Sağlık Yardımları
• Yabancılara Yönelik Yardımlar
Proje Destek Programları
• Sosyal Hizmet Proje Destekleri
• ADEM/SODAM Projeleri
• Yaşlı ve Engelli Evde Bakım Projeleri
• Vakıf Modernizasyonu Projeleri
Sosyal Yardım ve Dayanışma Vakıflarının hizmetleriyle ilgili bilgi almak ya da sunduğu yardım hizmetlerinden yararlanabilmek için bulunulan ilin valiliğine ya da ilçenin kaymakamlığına başvurulabilir. SYDV ile ilgili başvuru koşulları, değerlendirme ve inceleme süreçleri dâhil her türlü bilgiye ayrıca 144 numaraları ALO Sosyal Yardım Hattından da ulaşılabilir. Ücretsiz konuşulabilmesi için sabit bir hattan arama yapılması gerekir. İşitme engelliler için ise 0549 441 2 144 numaralı hat oluşturulmuştur.
Sosyal Yardım ve Dayanışma Vakıflarının sunduğu yardım ve finansal destek hizmetlerinden yararlanabilmek için gerekli her türlü bilgiye İnternet üzerinden ulaşılabilir: sosyalyardimlar.aile.gov.tr
İşsizim ve Mesleğim Yok Diyenlere…
Ülkemizde dar gelirli kadınlara ve işsiz gençlere meslek edindirmek amacıyla çok sayıda kurs düzenlenmektedir. Çoğunlukla kısa süreli olarak düzenlenen bu kursların amacı katılımcılara çeşitli teknik ve sosyal beceriler kazandırılması ve bu kişilerin vasıflarını geliştirerek iş bulmalarının sağlanmasıdır. Bu kurslar sayesinde mesleği olmayan ve para kazanamayan kadınlar ve gençler ekonomik bağımsızlıklarını kazanma olanağını arttırabilirler.
Ülke çapında açılan meslek edindirme kursları hakkında bilgi edinmek için aşağıdaki kaynaklardan yararlanılabilir:
• T.C. Millî Eğitim Bakanlığı resmî sitesi (Halk Eğitim Merkezleri) e-yaygin.meb.gov.tr
• Türkiye İş Kurumu resmî sitesi: esube.iskur.gov.tr
İşsizlik sorununun en önemli sebeplerinden biri mesleksizliktir.
Kıssadan Hisse, Akıllı Borçlanın!
• Aldığınız borcu verimli alanlara yatırın. Böylelikle hem geri ödemesi kolay hem de uzun dönemde faydası büyük olur. Aldığınız borcu, girdilerinizi toptan almak, üretim kapasitenizi arttıracak bir makine veya alet edevat satın almak ya da iş hayatınızı kolaylaştıracak bir cep telefonu için kullanmak yeni bir televizyona yatırmaktan çok daha akıllıca olacaktır.
• Borcunuzu zamanında ödeyin. Mümkün olduğunca kısa vadeli borç alın. Ne kadar uzun dönemli borç alırsanız, size bedeli o kadar büyük olur.
• Maliyeti yüksek borçlanmalardan kaçının. Maliyeti en düşük borcu bulana kadar piyasa araştırması yapın.
• Ödeyemeyeceğiniz bir borcun altına girmeyin.
**Borç, düşmanımız değildir. Düşman olan borcu boş yere kullanmaktır. Aldığınız borcu verimli işlerde kullanın!
Tasarruf Nedir? Niçin Önemlidir?
Tasarruf gelecekte kullanılmak üzere kenara konulan paradır. Para idaresinde başarının anahtarıdır. Tasarruf eden insan;
• Parasal anlamda güvence içinde olur.
• Beklenmedik harcamalara ve acil durumlara karşı hazırlıklıdır.
• Varlıklarını arttırma olanağı elde eder.
• Doğum, düğün, nişan, evlilik gibi hayatın içinden olayları zora düşmeden halleder.
• İşini büyütebilir.
• Çocuklarının iyi bir eğitim almasını sağlayabilir.
• Parasal yönden sıkıştığında, acil bir durum olduğunda dara düşmez, evini barkını satmak zorunda kalmaz.
• Ele güne muhtaç olmaz.
• Hayallerini ve hedeflerini gerçekleştirme şansı olur.
Acil durumlar için kenara düzenli olarak para ayırın!
Yatırım Nedir?
Tasarrufların ya da fazladan gelirin, gelir getirici, taşınır veya taşınmaz bir mala yatırılmasıdır. Örneğin bir ev, arsa veya iş amaçlı bir dikiş makinesi satın almak birer yatırımdır.
Tasarruflarımı Nasıl Planlamalıyım?
Para idaresi öncelikle eldekini doğru kullanmakla başlar. Yani gereksiz harcama yapmamak ve harcamalardan geriye kalanı güvenli bir yerde biriktirmekle…
• Her bir hedefiniz için ayrı ayrı tasarrufunuz olsun.
• Kısa, orta ve uzun vadeli hedefleriniz için ayrı ayrı tasarruf edin.
• Her hedefiniz için ne kadarlık bir zaman boyunca ne kadar tasarruf etmeniz gerektiğini hesaplayın.
• Bugün ve gelecekte elinize geçmesini beklediğiniz gelirleri hesaplayın. Bu gelirin ne kadarını düzenli olarak tasarrufa ayırabileceğinizi hesaplayın.
• Günlük keyfî harcamalarınızdan (çay, kahve, sigara, sandviç, bisküvi, kuru yemiş vb.) hangi kalemleri kısabileceğinize karar verin. Bunlardan arta kalan parayı tasarruflarınıza ekleyin.
• Tasarruflarınızı nerede değerlendireceğinize karar verin. Kendinize şu soruları sorun: “Biriktirdiklerimi neye ya da nereye yatırmak benim için daha güvenli ve kârlı olur?”, “Seçtiğim tasarruf aracının riskleri, maliyetleri ve kazançları nelerdir?”
• Ne sıklıkta ve ne kadar tasarruf yapacağınızı iyi planlayın. Örneğin günlük olarak para kazanıyorsanız, elinize geçen paranın tasarruf edeceğiniz kısmını bir zarfa koyun ve zarfı güvenli bir yerde saklayın. Paranızla bir cumhuriyet altını almaya karar vermişseniz zarfta yeterli para birikene kadar bekleyin. Eğer maaşınız bankaya yatıyorsa bankanızla anlaşın. Bir kısmı her maaş yatırıldığında otomatik olarak tasarruf hesabınıza aktarılsın.
• Tasarruflarınızla yakından ilgilenin. Birikimlerinizde ne kadar mesafe katettiğinizi, tasarruflarınızın size ne kadar kazandırdığını yakından takip edin.
Dikkatli harcayın. Dayanıklı mallar satın alın ve toptan alışveriş yapın. Böylelikle harcamalarınızdan tasarruf etmiş olursunuz.
Para Biriktirmenin Kuralları
• Olabildiğince tasarruf edin. Bugünden başlayın. Ne kadar para biriktirirseniz o kadar güvencede olursunuz. Unutmayın! Bol bol yiyen, bel bel bakar.
• Elinize geçen paranın bir kısmını mutlaka kenara ayırın. Unutmayın! Damlaya damlaya göl olur.
• Aklınız hep tasarruflarınızda olsun. Birikimlerinizi hesaplayın. Unutmayın! Altını saklamak değil, kuruşu saklamak hünerdir.
• Olabildiğince az para ile sokağa çıkın. Bu sayede isteseniz de para harcayamazsınız. Unutmayın! İşten artmaz, dişten artar.
• Eskiyen eşyalarınızı hemen atmayın, olabildiğince değerlendirin. Unutmayın! Çullarını yamayan yüzyıl giyer.
• Mümkünse borca girmeyin. Elinizdekinden fazlasını harcamamaya çalışın. Ayağınızı yorganınıza göre uzatın!
• Borçlarınızı ödeyin. Öncekileri bitirmeden mümkün olduğunca yeni borca girmeyin. Unutmayın! Borç yiyen kesesinden yer.
• Altı aylık geçim masrafınızı karşılayacak bir parayı acil durumlar için kenara koymaya çalışın. Sabırla biriktirin. Dünyanın bin bir türlü hâli var. Böyle bir para kendinizi güvende hissetmenizi sağlar. Unutmayın! Ak akçe kara gün içindir.
• Acil durumlar için ayırdığınız paraya dokunmayın. Kolaylıkla erişemeyeceğiniz bir yerde saklayın. Unutmayın! Bin tasa bir borç ödemez!
• Her hedefiniz için ayrı ayrı biriktirin. Unutmayın! Sakla samanı, gelir zamanı.
Kendinize Sorun
Paranızı herhangi bir tasarruf aracında değerlendirmeye karar vermeden önce kendinize şu soruları sorun:
• Tasarrufumun kullanım şartları neler?
• Seçtiğim tasarruf aracının maliyetleri var mı?
• Parama istediğimde erişmem kolay mı?
• Param güvende mi?
• Seçtiğim tasarruf aracı paraya kolay çevrilebilir mi?
• Seçtiğim tasarruf aracı bana ne kazandırıyor?
Güne Girin
Birlikten kuvvet doğar. Para biriktirmenin bir yolu da güvendiğiniz dostlarınız ve akrabalarınızla dayanışma grupları oluşturmaktır. Başkasına karşı sorumlu olmak kendine karşı sorumlu olmaktan daha kolaydır. Grup dayanışması, motivasyonu arttırır, disiplin sağlar. Tasarrufa gönüllü, güvendiğiniz insanlardan oluşan bir grup oluşturun. Beraberce belirli zaman aralığı içerisinde (15 günde bir, aylık vs.) zora girmeden ayırabileceğiniz bir para miktarı belirleyin. Kura çekerek ya da herkesin mutabık olacağı başka bir yolla bir isim ve tarih listesi hazırlayın. Grup üyeleri bu listedeki isimlere, belirlenen tarihlerde, belirlenen miktardaki parayı teslim etsin. Böylece herkesin eline sırayla toplu bir para geçmiş olacaktır. Bu parayı gerekmedikçe harcamayın, biriktirin.
Üç Kâğıtçılara Dikkat!
Tasarruf yaptınız. Artık bir yatırımda değerlendirmek niyetindesiniz. Aman dikkat! Yatırım yapayım derken dolandırılmayın. Zar zor biriktirdiğiniz üç beş kuruşu kötü niyetlilere kaptırmayın. Tasarruflarınıza göz koyan üç kâğıtçıların sizi dolandırmak için ne gibi yollar deneyebileceklerini öğrenmek ister misiniz? İşte size birkaç erken uyarı sinyali…
Neye Yatırım Yaptığınızı Tam Olarak Anlayın!
Yatırım dolandırıcılıklarında çoğu zaman kişi gerçekte neye yatırım yaptığını anlayamaz. Yatırımı yöneten kişilerin daha önceki faaliyetlerini, firmalarının performanslarını, yatırımın içeriğini etraflıca araştırmadan karar vermeyin. Size yatırım yapmanız için yanaşan kişiden yazılı belge isteyin. Bu konularda karanlıkta bırakıldığınızı hissediyorsanız “Evet” demeden önce bir kez daha düşünün.
Acele Karar Vermeyin!
• Tok satıcıysa… “Valla, hisseler bitmek üzere, sen bilirsin.”, “Bu arsayı almak için kapıda bekleyen kaç kişi var, biliyor musun?”
• Yoğun bir baskı uyguluyorsa… “Oo, elimi sallasam ellisi. Nice insan hemen atlar bu işe, sen hâlâ düşünüyorsun.”, “Kararını hemen verdin verdin, yoksa fırsatı kaçırıyorsun.”, “Sonra çok dövüneceksin ama sen bilirsin.”, “Pişman olursan ağlamak için omzumu arama sakın!”
• “Hayır!” cevabınızı kabul etmiyorsa… “Sen bilirsin, sonra söylemedin deme!”, “Sen olmazsan hayatta olmaz.”, “Sen olmazsan bir kişi eksiğiz.”, “Bir daha düşün. Bak geleceksin sözüme.”
• Duygularınıza hitap ediyorsa… “Sen benim en yakın dostumsun!”, “Başkası olsa umurumda olmaz, sadece sen olduğun için bunu sana teklif ediyorum.”, “Senin güzel hatırın için…”
• Düşünce, inanç ve değerlerinizi işin içine katıyorsa… “Bunun davamıza büyük faydası olacak.”, “Bu senin için küçük, insanlık için çok büyük bir adım. Ona göre karar ver!”, “Vatana millete faydan olsun istemez misin?”, “Garip güraba da nasiplenecek. Herkes kazanacak!”
Kullanılan Dile Dikkat Edin! Kulağınızı da gözünüzü de dört açın!
Şunlara benzer sözler duyarsanız kesinlikle işkillenin!
– Bu yatırımın çok yüksek getirisi var.
– Garantili yatırım!
– Çok kazançlı!
– Paran kısa yoldan ikiye katlanacak!
– Adamın babası yapmaz sana yaptığım teklifi, ona göre düşün!
– İçeriden tüyo aldım!
Risk Yok!” mu Diyor?
Bir kişi bir yatırımın riski olmadığını rahat rahat söylüyorsa ya yatırım nedir bilmiyordur ya gerçekten saftır ya da niyeti kötüdür. Her üçüne karşı da kendinizi koruyun. Çünkü risksiz yatırım yoktur. Hemen hemen bütün yatırım araçları az ya da çok risk barındırır. “Asla para kaybetmezsin.” gibi ifadeler asla gerçekçi değildir.
Kaynak: Zeynep ŞARLAK – Aile Bütçesi ve Kaynak Yönetimi
